Jak działa koncepcja PNF i jej zastosowanie. Opierając się na
budowie anatomicznej człowieka PNF proponuje ruchy naturalne, przebiegające
trójpłaszczyznowo, zbliżone do aktywności dnia codziennego. Ruchy te prowadzone
są wzdłuż skośnych (diagonalnych) - osi ruchu, które ze względu na swój przebieg
stwarzają możliwość zaktywizowania największej ilości mięśni należących do tego
samego łańcucha mięśniowego. Zgodnie ze skośnym przebiegiem większości mięśni
szkieletowych za najważniejszą komponentę ruchu uważana jest rotacja. Warunkuje
ona siłę i koordynację wykonywanego ruchu. Według filozofii PNF, proponowana
pacjentowi terapia ma być bezbolesna i funkcjonalna, to znaczy zgodna z
potrzebami ruchowymi zgłaszanymi przez chorego i wzorowana na naturalnych
ruchach zdrowego człowieka. Ostatnie lata jeszcze silniej zaakcentowały ten
aspekt terapii - praca nad funkcją to nie tylko ustalenia poczynione między
pacjentem i terapeutą, to przede wszystkim dążenie do uzyskania w terapii
sytuacji zadaniowej, w której chory może w bezpieczny sposób podjąć próbę
odtworzenia funkcji. Oznacza to analizę ruchu pacjenta w odniesieniu do jego
prawidłowego fizjologicznego przebiegu oraz włączenie do procesu usprawniania
elementów treningu samoobsługi z wykorzystaniem przedmiotów codziennego użytku i
sytuacji zadaniowych , które pacjent zgłosił jako trudne będą niemożliwe do
wykonania.
Zgodnie z koncepcją PNF badanie i terapia stanowią integralną całość
i wzajemnie się implikują. Terapeuta poszukuje przyczyn problemów zgłaszanych
przez pacjenta, jednak w realizacji celów wyznaczonych w terapii opiera się
przede wszystkim na potencjale nie uszkodzonych będą najsprawniejszych jego sfer
ruchowych ( najsilniejszych, bezbolesnych, o największym zakresie ruchu ) i
wykorzystuje je do pozyskiwania aktywności motorycznej w słabszych lub
uszkodzonych obszarach narządu ruchu w oparciu o mechanizm irradiacji czyli
przeniesienia pobudzenia. Takie planowanie terapii wymaga znajomości anatomii
funkcjonalnej ciała ludzkiego oraz zasad biomechaniki i fizjologii skurczu
mięśniowego. PNF wiele uwagi poświęca także kontroli motorycznej pacjenta, czyli
interakcjom między stabilnością i mobilnością jego ciała, ze szczególnym
uwzględnieniem pracy ekscentrycznej mięśni w warunkach grawitacji. Ze względu na
szerokie możliwości oddziaływania koncepcja PNF przestała być utożsamiana ze
sposobem pracy przeznaczonym wyłącznie dla pacjentów neurologicznych.
Z powodzeniem stosuje się ją również w ortopedii, pediatrii, chorobach
nerwowo-mięśniowych, wadach postawy czy skoliozach. Szczególne znaczenie w
koncepcji PNF przypisuje się oporowi manualnemu. Jego podstawowym zadaniem jest
przekazanie pacjentowi ścisłej informacji na temat kierunku, kolejności i
szybkości wykonywanego ruchu, który jak wcześniej wspomniano posiada trzy
komponenty i biegnie w skośnych płaszczyznach na podobieństwo aktywności
ruchowych dnia codziennego. Opór jest modyfikowany stosownie do celów terapii i
możliwości motorycznych ćwiczącego i nawet podczas jednego ruchu może ulegać
zmianom w poszczególnych jego zakresach, najczęściej jest to tzw. opór
prowadzący lub kierunkowy, w odróżnieniu do sił zewnętrznych utrudniających
wykonanie zadania ruchowego, stosowanych m.in. w treningu siłowym. Uwzględnienie
podczas planowania terapii potrzeb ruchowych i problemów zgłaszanych przez
chorego przynosi wiele korzyści i czyni z PNF metodę przyjazną dla pacjenta :
pozytywne rozpoczęcie terapii ( z dala od faktycznego miejsca dysfunkcji )
buduje w chorym, pomimo świadomości uszkodzenia, wiarę we własne siły i
powodzenie ćwiczeń, stymulując do mobilizacji rezerw
tkwiących w jego organizmie bez obawy o wystąpienie
bólu,
jasno określone,
osiągalne cele wpływają na pełną świadomość pacjenta
podczas zabiegu,
PNF znajduje
funkcjonalne rozwiązania dla problemów ruchowych
dnia codziennego pacjenta,
wyjaśniając zasady
wykonywania poszczególnych aktywności, chroni
pacjenta przed samoistną, patologiczną kompensacją,
uczy zmian pozycji oraz ruchów globalnych (np.
poruszania się w obrębie łóżka, przesiadania się z
wózka na toaletę), jakie wszyscy wykonujemy w życiu
codziennym,
ze względu na sumowanie się podczas
terapii wielu bodźców odbieranych przez pacjenta stanowi silną stymulację polisensoryczną (w ćwiczeniach aktywizowany jest wzrok, słuch, receptory dotyku,
równowagi, czucia głębokiego i wiele innych).
Korzyści z pracy w Koncepcji PNF to :
metoda przyjazna dla pacjenta - oparta na bezbolesnej pracy,
wykorzystującej silne odcinki ciała i umiejętności chorego do ułatwiania
reedukacji utraconych funkcji,
wysoki poziom bezpieczeństwa terapii wynikający z integracji zabiegu z diagnostyką,
możliwość pracy z chorym na każdym poziomie dysfunkcji - zabezpieczenie terapią wszelkich funkcji od ruchowych do
wegetatywnych,
wysoki poziom edukacji pacjenta, oparty na współuczestnictwie w
planowaniu terapii oraz kontynuacji ćwiczeń w formie programu domowego,
niewielki wymagania sprzętowe,
duża efektywność prowadzonej terapii, wynikająca z dokładnej analizy problemu
i ukierunkowanych oddziaływań.